بشر ، حساب وعكس العمل دارد . خوب وبد در مقياس جهان ، بي تفاوت نيست . اعمال خوب وبد بشر ، مواجه مى شود با عكس العمل هايى از جهان كه أحيانا در دوره حيات وزندگى خود فرد ، به أو مى رسد . ايذاء جاندار ، أعم از حيوان وانسان خصوصا ايذاء به صاحبان حقوق از قبيل : پدر ، مادر ومعلم ، آثار سوئى در همين زندگى دنيايى به بار مى آورد ، در طبيعت مكافات هست . اين آثار ونتايج ، خود قسمتى از مظاهر قضاء وقدر است . بديهي است كه اين گونه قضايا وارتباطات ميان حوادث وپديده ها با جهان بيني الهى كه جهان را يك دستگاه واحد زنده صاحب اراده وشعور مى داند ، قابل توجيه است وبخشي از روابط على ومعلولي را تشكيل مى دهد ، واما با طرز تفكر مادي و ( جهان بيني ماترياليستى ) قابل توجيه نيست . از نظر جهان بيني الهى ، جهان هم شنواست وهم بينا ، ندا وفرياد جاندارها را مى شنود وبه آنها پاسخ مى دهد ، به همين جهت ( دعا ) يكى از علل اين جهان است كه در سرنوشت انسان مؤثر است ، جلو جريانهايى را مى گيرد ويا جريانهايى به وجود مى آورد . به عبارت ديگر : ( دعا ) يكى از مظاهر قضاء وقدر است كه در سرنوشت حادثه اى مى تواند مؤثر باشد ويا جلو قضاء وقدرى را بگيرد . ( الدعا يرد القضاء ولو ابراما ) . ( 1 ) ( دعا ، قضاء را بر مى گرداند ، هر چند آن قضاء محكم شده باشد ) . ( وإذا سئلك عبادي عنى فانى قريب أجيب دعوة الداع إذا دعان ) . ( 2 ) ( هرگاه بندگانم مرا از تو بخواهند ، من نزديكم ، خواسته آنكه مرا بخواند . أجابت مى كنم ) .

--> ( 1 ) - سفينة البحار ، مادة دعا . ( 2 ) - سوره بقره ، آية 186 .